AMLA we Frankfurcie: 400 etatów, 4 instrumenty prawne i nadzór nad 40 instytucjami od 2028 r.

Najważniejsze fakty

• Anti-Money Laundering Authority (AMLA) została formalnie powołana 26 czerwca 2024 r. z siedzibą we Frankfurcie nad Menem
• Rozporządzenie AMLA weszło w życie 1 lipca 2025 r.
• Docelowa liczba pracowników: około 400 osób, rekrutacja w latach 2025–2028
• Pierwszą dyrektorką wykonawczą została Bruna Szego (dotychczasowa szefowa ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy w Banku Włoch)
• Pełna działalność operacyjna rozpocznie się w 2028 r. – bezpośredni nadzór nad 40 największymi instytucjami finansowymi UE
• Pierwsza publiczna lista podmiotów zakwalifikowanych do bezpośredniego nadzoru: sierpień 2025 r.
• Nowy limit transakcji gotówkowych w UE: maksymalnie 10 000 EUR
• Sankcje administracyjne: do 10 mln EUR lub 10% obrotu rocznego
• Pakiet regulacyjny obejmuje 4 instrumenty prawne: rozporządzenie AMLA, rozporządzenie AMLR, dyrektywę AMLD6 oraz rozporządzenie ws. transferów funduszy (TFR)

AMLA – pierwszy unijny urząd wyłącznie AML/CFT

Anti-Money Laundering Authority to pierwsza instytucja Unii Europejskiej zajmująca się wyłącznie przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Wcześniej kompetencje nadzorcze były rozproszone między European Banking Authority (EBA) a krajowych regulatorów. Decyzja o utworzeniu AMLA jest bezpośrednią reakcją na skandale prania pieniędzy w europejskich bankach, w tym aferę Danske Bank Estonia, gdzie przez system przepłynęło około 200 mld EUR podejrzanych środków. Rada UE podjęła decyzję o lokalizacji urzędu we Frankfurcie nad Menem 22 lutego 2024 r. Formalne powołanie AMLA nastąpiło 26 czerwca 2024 r., a kluczowe rozporządzenie dotyczące funkcjonowania urzędu weszło w życie 1 lipca 2025 r.

Harmonogram wdrożenia i kluczowe daty

Budowa struktury AMLA przebiega etapami. W sierpniu 2025 r. publikowana jest pierwsza lista podmiotów finansowych zakwalifikowanych do bezpośredniego nadzoru – będzie ona dostępna publicznie i stanowi ostatnią szansę dla instytucji na korektę ewentualnych nieprawidłowości przed objęciem formalnym nadzorem. Lata 2025–2026 to faza budowy: trwa intensywna rekrutacja pracowników (docelowo około 400 osób), tworzenie struktur governance oraz budowa infrastruktury IT. W 2026 r. urząd skupi się na rozwoju usług informatycznych i projektowaniu systemów wspierających nadzór. W 2027 r. zapadną decyzje o wyborze docelowych 40 podmiotów do bezpośredniego nadzoru. Pełna działalność operacyjna, obejmująca bezpośredni nadzór nad wybranymi instytucjami, rozpocznie się w 2028 r.

Kompetencje i zakres działania AMLA

AMLA będzie pełnić zarówno funkcje nadzorcze, jak i koordynacyjne. Do jej kluczowych kompetencji należy bezpośredni nadzór nad wybranymi podmiotami sektora finansowego – docelowo 40 największych instytucji finansowych w Unii Europejskiej. Pozostałe podmioty objęte zostaną nadzorem pośrednim, realizowanym przez krajowych nadzorców, ale koordynowanym przez AMLA. Urząd będzie również koordynował działania organów państw członkowskich UE, wspierał krajowe jednostki wywiadu finansowego (Financial Intelligence Units, w Polsce GIIF – Generalny Inspektor Informacji Finansowej) oraz udostępniał narzędzia IT i rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji do analizy podejrzanych transakcji. AMLA otrzymała także mandat do tworzenia i ulepszania standardów technicznych UE w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Pakiet czterech instrumentów prawnych AML/CFT

Działalność AMLA opiera się na kompleksowym pakiecie regulacji składającym się z czterech instrumentów prawnych. Pierwszy to rozporządzenie ws. AMLA (Authority Regulation), które definiuje strukturę, kompetencje i sposób funkcjonowania samego urzędu. Drugi instrument to rozporządzenie AMLR (Anti-Money Laundering Regulation) – zawiera nowe przepisy bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, bez konieczności implementacji do prawa krajowego. Trzecim elementem jest szósta dyrektywa AML (AMLD6 – Anti-Money Laundering Directive 6), która wymaga transpozycji do systemów prawnych poszczególnych krajów. Czwarty instrument to rozporządzenie dotyczące transferów funduszy (TFR), regulujące zasady przekazywania informacji towarzyszących transferom pieniężnym.

Kluczowe zmiany dla polskich instytucji finansowych

Nowe regulacje wprowadzają szereg konkretnych zmian wpływających na funkcjonowanie podmiotów obowiązanych w Polsce. Jedną z najbardziej wymiernych jest jednolity limit transakcji gotówkowych w całej Unii Europejskiej – maksymalnie 10 000 EUR. Limit ten dotyczy zarówno instytucji finansowych, jak i innych podmiotów obowiązanych. Rozszerzeniu ulega definicja „podmiotu obowiązanego" – nowe kategorie obejmują m.in. doradców podatkowych oraz niektóre platformy kryptowalutowe. Pojawią się również nowe standardy dotyczące rejestru beneficjentów rzeczywistych, ujednolicone na poziomie całej UE. Wzmocniony zostaje również system sankcji: administracyjne kary pieniężne mogą wynieść do 10 mln EUR lub 10% obrotu rocznego, w zależności od tego, która wartość jest wyższa. Wybór konkretnej wysokości sankcji będzie uzależniony od wagi naruszenia.

Rola AMLA w systemie nadzoru krajowego

AMLA nie zastąpi krajowych organów nadzoru, lecz stanie się ich koordynatorem i partnerem w działaniach o charakterze transgranicznym. Polskie instytucje pozostaną pod nadzorem krajowych regulatorów, chyba że zostaną zakwalifikowane do grupy 40 podmiotów objętych bezpośrednim nadzorem AMLA. W sierpniu 2025 r. publikowana będzie pierwsza lista takich podmiotów – jej jawność ma na celu umożliwienie instytucjom podjęcia działań naprawczych przed rozpoczęciem formalnego nadzoru w 2028 r. AMLA będzie również wspierać GIIF – polski organ właściwy w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy – poprzez udostępnianie narzędzi analitycznych, baz danych oraz standardów technicznych. Koordynacja między krajowymi FIU a AMLA ma zwiększyć skuteczność wykrywania schematów prania pieniędzy działających w wielu jurysdykcjach jednocześnie.

Znaczenie dla compliance officerów i prawników AML

Dla compliance officerów i prawników specjalizujących się w AML/CFT powstanie AMLA oznacza konieczność aktualizacji procedur wewnętrznych, systemów raportowania oraz szkoleń dla pracowników. Kluczowe będzie monitorowanie publikacji AMLA, w tym standardów technicznych i wytycznych interpretacyjnych, które będą sukcesywnie wydawane w latach 2025–2028. Szczególną uwagę należy zwrócić na sierpień 2025 r., kiedy opublikowana zostanie pierwsza lista podmiotów objętych bezpośrednim nadzorem. Instytucje, które znajdą się na tej liście, powinny niezwłocznie przeprowadzić audyt zgodności i wyeliminować zidentyfikowane luki. Dla pozostałych podmiotów istotne będzie śledzenie wytycznych AMLA kierowanych do krajowych nadzorców, ponieważ te wpłyną na praktykę nadzorczą także w Polsce. Nowy pakiet regulacji AML/CFT to także okazja do wzmocnienia kultury compliance w organizacji, standaryzacji procesów due diligence oraz inwestycji w narzędzia technologiczne wspierające automatyzację monitoringu transakcji.