Wprowadzenie
Mario Draghi raz już uratował Europę. W 2012 roku, jako prezes Europejskiego Banku Centralnego, trzema słowami - "whatever it takes" - zatrzymał rozpad strefy euro. Tamta interwencja była szybka, zdecydowana i skuteczna.
Tym razem jest inaczej. Raport o konkurencyjności Europy leży na biurkach unijnych urzędników od półtora roku. I zbiera kurz.
Co mówi raport Draghiego - diagnoza, która mrozi krew w żyłach
Draghi stawia brutalnie prostą diagnozę: Europa zostaje w tyle za USA i Chinami w tempie, które jest "egzystencjalnym zagrożeniem" dla europejskiego projektu. Nie chodzi o chwilowe spowolnienie. Chodzi o strukturalną, postępującą utratę pozycji w trzech kluczowych obszarach jednocześnie.
Pierwszy obszar to technologia - Europa nie ma globalnych gigantów w sektorze cyfrowym. Żadna europejska firma nie znajduje się w pierwszej dziesiątce największych spółek technologicznych świata. Trzydzieści procent najbardziej udanych europejskich startupów technologicznych wyemigrowało do Stanów Zjednoczonych, bo tam łatwiej o finansowanie i mniej biurokracji.
Trzy transformacje, które Europa musi przeprowadzić
Draghi wskazuje trzy obszary wymagające natychmiastowej, głębokiej reformy. Pierwsza to innowacje w zaawansowanych technologiach - zamknięcie luki z USA i Chinami w sztucznej inteligencji, półprzewodnikach i biotechnologii. Druga to dekarbonizacja przemysłu - przejście na czystą energię w sposób, który wzmacnia, a nie niszczy konkurencyjność. Trzecia to bezpieczeństwo ekonomiczne - redukcja zależności od rosyjskich surowców, chińskich komponentów i amerykańskiej ochrony militarnej.
Razem tworzą one nową europejską strategię przemysłową - lub, jak mówią krytycy, europejską odpowiedź na amerykański Inflation Reduction Act i chińską politykę przemysłową. Tyle że odpowiedź spóźnioną.
Dlaczego wdrożenie raportu idzie tak wolno
Rok po publikacji raportu zewnętrzni audytorzy z European Policy Innovation Council sprawdzili, ile z rekomendacji Draghiego zostało zrealizowanych. Wynik: 11,2% w pełni, kolejne 20% częściowo. Prawie jedna czwarta rekomendacji nie była nawet analizowana.
Przyczyny są strukturalne. Niemcy i Holandia blokują wspólne zadłużenie - a bez nowego wspólnego instrumentu finansowego trudno sfinansować inwestycje na poziomie 800 miliardów euro rocznie, które Draghi uznaje za niezbędne. Francja i Niemcy, tradycyjni liderzy europejskich inicjatyw, są zajęte własnymi kryzysami politycznymi. Mała i duża Europa mają różne priorytety.
Co konkretnie proponuje Competitiveness Compass - odpowiedź Komisji
Komisja Europejska odpowiedziała na raport Draghiego dokumentem zwanym "Kompasem Konkurencyjności" - prezentowanym jako europejski plan działania na kolejne pięć lat. Eksperci z Bruegel oceniają go jako "Draghi na małą kieszeń": politycznie bardziej realistyczny, ale finansowo i ambicjonalnie znacznie bardziej ograniczony.
Kompas zawiera katalog "horyzontalnych czynników umożliwiających konkurencyjność": uproszczenie regulacji, likwidacja barier wewnętrznego rynku, lepsza polityka dotycząca umiejętności i dostęp do kapitału podwyższonego ryzyka. To wszystko ważne - ale to nie jest zmiana systemowa, jakiej domaga się Draghi.
Co się stanie, jeśli Europa nie zacznie działać szybciej
Draghi sam odpowiada na to pytanie w raporcie: "Dotarliśmy do punktu, w którym bez działań będziemy musieli albo ograniczyć nasz dobrobyt, albo nasze środowisko, albo naszą wolność." To nie jest retoryczna przesada - to diagnoza ekonomisty, który widział, jak powolna reakcja prowadzi do kryzysu.
Europa jest nadal zamożna. Nadal innowacyjna. Nadal posiada najlepszy na świecie system ochrony socjalnej. Ale jej pozycja relatywna słabnie każdego roku - i tempo tego słabnięcia rośnie.
Podsumowanie
Raport Draghiego to najważniejszy dokument strategiczny dla Europy od dekad. Problem polega na tym, że Europa potrafi produkować znakomite diagnozy i bardzo wolno przeprowadzać zmiany. W świecie, który przyspiesza, "powoli" może okazać się równoważne "za późno".
Pytanie, które wisi nad każdym szczytem unijnym w 2026 roku: ile czasu Europa jeszcze ma, zanim "egzystencjalne zagrożenie" z raportu Draghiego stanie się egzystencjalną rzeczywistością?
Dyskusja