Fundacje rodzinne w Polsce: 3140 zarejestrowanych do końca 2025 r. Prezydenckie weto blokuje zaostrzenie podatków

Najważniejsze fakty

• Stan na 31 grudnia 2025 r.: 3140 fundacji rodzinnych zarejestrowanych w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim
• W 2025 r. wpisano 1170 fundacji, co oznacza spadek o 24% w porównaniu z 1545 fundacjami w 2024 r.
• Weto prezydenta RP z 27 listopada 2025 r. zablokowało planowane zaostrzenie przepisów podatkowych
• Wrzesień 2025 r.: blisko 4500 wniosków o założenie fundacji rodzinnych czeka na rozpatrzenie
• Korzystne zasady opodatkowania (15% CIT) nadal obowiązują po nieudanej próbie zmiany ustawy
• Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi kompleksowy przegląd funkcjonowania fundacji rodzinnych
• Ustawa o fundacji rodzinnej obchodzi w 2026 r. swoje 3. urodziny od wejścia w życie 22 maja 2023 r.

Dynamiczny rozwój instytucji fundacji rodzinnych

Ustawa o fundacji rodzinnej została uchwalona 26 stycznia 2023 r. i weszła w życie 22 maja 2023 r., wprowadzając do polskiego systemu prawnego zupełnie nową instytucję mającą na celu ochronę i zarządzanie majątkiem rodzinnym oraz zapewnienie sukcesji międzypokoleniowej. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim pełni funkcję wyłącznego sądu rejestrowego dla wszystkich fundacji rodzinnych w Polsce, posiadając jurysdykcję krajową w tym zakresie. To właśnie tam przedsiębiorcy i osoby prywatne składają wnioski o rejestrację swoich fundacji. Dane statystyczne pokazują imponującą skalę zainteresowania nowym instrumentem. W 2024 r. zarejestrowano 1545 fundacji rodzinnych, co stanowiło solidną bazę dla dalszego rozwoju instytucji. W 2025 r. liczba nowych wpisów wyniosła 1170 fundacji, co oznacza spadek o 24% rok do roku.

Przyczyny spowolnienia i rosnący popyt

Spadek liczby rejestracji w 2025 r. jest bezpośrednim efektem niepewności regulacyjnej wywołanej próbą wprowadzenia zaostrzonych przepisów podatkowych. Mimo to popyt na ten instrument sukcesyjny pozostaje wysoki i systematycznie rośnie. W kwietniu 2025 r. w sądzie oczekiwało około 3900 wniosków o założenie fundacji rodzinnej, a według szacunków we wrześniu 2025 r. liczba ta wzrosła do blisko 4500 wniosków. Dane te wskazują na nieustający rosnący popyt na ten instrument planowania majątkowego i sukcesyjnego. Eksperci przewidują, że do końca 2026 r. w Polsce będzie działać ponad 4000 fundacji rodzinnych, co ugruntuje pozycję Polski jako konkurencyjnej jurysdykcji dla tego typu struktur w Europie.

Charakterystyka i korzyści fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna służy przede wszystkim ochronie i zarządzaniu majątkiem rodzinnym, umożliwiając konsolidację aktywów przedsiębiorców i zapewniając płynną sukcesję międzypokoleniową. To kompleksowe narzędzie, które przed 2023 r. wymagało tworzenia złożonych konstrukcji międzynarodowych. Minimalny kapitał założycielski wynosi 100 000 zł, co czyni fundację dostępną dla szerokiego grona przedsiębiorców z sektora MSP. Fundacja zobowiązana jest prowadzić pełną księgowość i sporządzać sprawozdania finansowe, a powyżej określonych progów majątkowych obowiązkowy jest także audyt. Do momentu planowanych zmian fundacje rodzinne korzystały z preferencyjnego opodatkowania w wysokości 15% CIT, znacznie niższego niż standardowa stawka 19% lub 9% dla małych podatników. Beneficjenci nie płacili PIT przy wypłacie majątku z fundacji, a założyciel był zwolniony z 19% PIT przy wnoszeniu majątku do fundacji. Korzystne było także traktowanie spadków i darowizn w ramach struktury fundacji rodzinnej, co stanowiło istotną przewagę w porównaniu z tradycyjnymi formami przenoszenia majątku.

Próba zaostrzenia przepisów i prezydenckie weto

17 października 2025 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy o CIT, procedowaną jako druk sejmowy nr 1753, której celem było znaczące zaostrzenie zasad opodatkowania fundacji rodzinnych. Przepisy miały wprowadzić wyższe stawki podatkowe i ograniczyć dotychczasowe korzyści. Jednak 27 listopada 2025 r. prezydent RP zawetował ustawę, powołując się na kontrowersje związane z retroaktywnym charakterem planowanych zmian. W efekcie zaostrzenie nie weszło w życie z początkiem 2026 r., jak pierwotnie zakładano. Konsekwencją weta jest utrzymanie status quo - korzystne zasady opodatkowania nadal obowiązują, co daje przedsiębiorcom pewność prawną, przynajmniej w krótkim okresie. Jednocześnie rząd zapowiada powrót do tematu reformy, co generuje niepewność regulacyjną w dłuższej perspektywie. W pierwszej połowie 2026 r. odnotowano wzrost liczby wniosków o założenie fundacji rodzinnych, co eksperci tłumaczą chęcią skorzystania z obecnych korzystnych regulacji przed potencjalnymi przyszłymi zmianami.

Kompleksowy przegląd Ministerstwa Rozwoju i Technologii

Ministerstwo Rozwoju i Technologii prowadzi szeroko zakrojony przegląd funkcjonowania ustawy o fundacji rodzinnej, obejmujący konsultacje publiczne oraz rozmowy z przedstawicielami biznesu. Analiza dotyczy sześciu kluczowych obszarów. W zakresie kwestii podatkowych analizowane jest opodatkowanie wypłat dla beneficjentów, stawki CIT (obecnie 15%) oraz zasady amortyzacji aktywów. To właśnie aspekt podatkowy budzi największe kontrowersje i był przedmiotem zawetowanej nowelizacji. Działalność gospodarcza fundacji to kolejny obszar przeglądu - ministerstwo bada zakres dopuszczalnej działalności, zasady obrotu udziałami w spółkach oraz inwestycje w nieruchomości. Szczególną uwagę poświęca się nieruchomościom rolnym, opracowując specjalne zasady dla gospodarstw i sukcesji gospodarstw rodzinnych, co ma kluczowe znaczenie dla sektora rolniczego. Przegląd obejmuje także darowizny i spadki, w tym zwolnienia podatkowe i limity wypłat, oraz kwestie księgowości i rejestru - obowiązki sprawozdawcze i transparentność wobec organów państwowych. Problematyka zachowku i właściwości fundacji względem roszczeń spadkobierców to szósty obszar analizy, istotny z punktu widzenia ochrony praw członków rodziny.

Wyzwania i kontrole skarbowe

Część fundacji rodzinnych jest wykorzystywana głównie jako narzędzie optymalizacji podatkowej, funkcjonując de facto jako „skrytka" majątku bez realnej działalności gospodarczej. To zjawisko budzi zastrzeżenia organów podatkowych i było jednym z powodów próby zaostrzenia przepisów. Organy skarbowe wzmocniły kontrole nieaktywnych fundacji, stosując klauzulę obejścia prawa podatkowego w przypadkach, gdy cel sukcesyjny jest pozorny, a dominuje cel optymalizacyjny. Prowadzone są postępowania w sprawach agresywnej optymalizacji podatkowej z wykorzystaniem struktur fundacyjnych. Kolejnym wyzwaniem są konflikty rodzinne - spory między beneficjentami, sukcesyjne walki o władzę oraz pytania o właściwość sądów w rozstrzyganiu takich sporów. To pokazuje, że fundacja rodzinna, choć skuteczne narzędzie, wymaga starannego planowania i jasnych zasad funkcjonowania.

Polska na tle jurysdykcji międzynarodowych

Polski model fundacji rodzinnej stanowi kompromis między dostępnością a wymogami regulacyjnymi, co czyni go konkurencyjnym szczególnie dla sektora MSP. W porównaniu z Luksemburgiem, gdzie funkcjonują struktury SCSp i SCS, polskie rozwiązanie jest mniej skomplikowane i wiąże się z niższymi kosztami założenia. Liechtenstein oferuje klasyczne struktury fundacyjne (Anstalt, Stiftung) z większą poufnością, ale koszty założenia i utrzymania przekraczają 100 tysięcy EUR, co czyni je niedostępnymi dla większości polskich przedsiębiorców. Cypryjskie International Trust charakteryzuje się niskimi kosztami i niską transparentnością, jednak jest to rozwiązanie mniej stabilne, a trend jego wykorzystania jest wycofywany przez zmiany regulacyjne. Polska staje się atrakcyjną konkurencyjną jurysdykcją w Europie, oferując stabilizujące się regulacje i rozsądny balans między korzyściami a obowiązkami. Wzrost znaczenia fundacji rodzinnych następuje w obliczu kolejnej fali sukcesji w MSP, gdy założyciele firm z lat 90. przekazują biznes kolejnemu pokoleniu.

Perspektywy na 2026 rok i dalsze

W pierwszej połowie 2026 r. obserwuje się kontynuację popytu na fundacje rodzinne, napędzaną obawami przed ewentualnymi nowymi zmianami legislacyjnymi. Przedsiębiorcy chcą zabezpieczyć swoje interesy w ramach obecnych, korzystnych regulacji. Ministerstwo Rozwoju i Technologii kontynuuje pracę nad kompleksowym przeglądem ustawy, co może zaowocować projektem nowych przepisów w drugiej połowie roku. Możliwa jest druga próba zaostrzenia zasad opodatkowania fundacji, choć jej kształt będzie zależał od wyników konsultacji i analiz. Długa procedura legislacyjna oznacza, że ewentualne zmiany nie wejdą w życie przed końcem 2026 r., co daje przedsiębiorcom czas na dostosowanie strategii. Fundacja rodzinna umacnia swoją pozycję jako pierwszy w Polsce kompleksowy instrument sukcesyjny, zastępujący wcześniej stosowane złożone konstrukcje międzynarodowe. Rozwój instytucji fundacji rodzinnych w Polsce pokazuje, że istnieje realna potrzeba rynkowa na tego typu rozwiązania prawne wspierające planowanie sukcesyjne i ochronę majątku rodzinnego w długim okresie.